Menyediakan Materi, Soal & kunci jawaban Mapel Bahasa Jawa untuk Semua

Bahasa Jawa SD Kelas 5/2 (Pelajaran 1)

Standar kompetensi:
1. Mendengarkan
     Mampu mendengarkan dan memahami wacana lisan melalui pembacaan teks cerita rakyat dan tembang macapat
2. Berbicara
     Mampu mengungkapkan pendapat dan perasaan secara lisan, mendheskripsikan benda dan menang-gapi persoalan faktual sesuai dengan unggah-ungguh.
3. Membaca
     Mampu membaca dan memahami teks cerita anak, membaca indah dan membaca huruf Jawa
4. Menulis
     Mampu menulis laporan sederhana dalam ragam bahasa Jawa tertentu dan menulis huruf Jawa

kompetensi dasar:
1.1   Mendengar cerita rakyat           
2.1   Menanggapi persoalan faktual menggunakan ragam bahasa yang santun
3.2   Membaca indah geguritan
4.1 Menulis laporan
  
        A. Nyemak : 
             Nyemak Crita Sendhang Sani

1.   Arti Crita Rakyat   
      Crita rakyat akeh tinemu ing tlatah Jawa kang kawentar wiwit jaman kuna nganti tekan seprene. Crita rakyat uga asring sinebut legenda turun tumurun. Umume sumebar lan dicritakake kanthi lesan. Ing ngisor iki ana salah asijining critarakyat saka Kabupaten Pati.

2.   Tuladha Crita Rakyat
Coba salah siji maca endah kanthi intonasi kang bener! Dene siswa liyane ngrungokake.
Sendhang Sani
Sunan Kalijaga lan Ki Rangga sarta para santrine padha nuju padhepokan Sunan Muria. Nadyan papan dununge adoh, Sunan Kalijaga kaya-kaya ora duwe kesel babar pisan. “Kaya wis tekan Kadhipaten Pathi, sedhela maneh tekan padhepokan Muria.” Ngendikane Sunan Kalijaga marang santri-santrine.

Nalika wanci sembahyang Luhur, Sunan Kalijaga ngajak leren ing sangisore wit gedhe, banjur mrentah Ki Rangga supaya golek banyu kanggo wudu. Ki Rangga lan kancane padha binggung amarga ing papan kono garing ora ana banyune.

Weruh santri-santrine padha bingung, Sunan Kalijaga karo mesem ngendika, “Ki Rangga becike awake dhewe nyuwun marang Gusti. Banjur jaganen wit iku muga-muga ana sumber sing mili. Nanging, elinga kedadean apa wae ing kene, kuwi kersane Gusti Allah. Aja padha lali yen ana kedadean apa wae, enggal kabarna marang aku ing samburine grumbul iki!”

Ki Rangga lan kanca-kancane padha nunggu wit kuwi nganti keturon. Bareng tangi klambine padha teles klebes amarga panggonan mau wis kebak banyu. Saking senenge, Ki Rangga lan kanca-kanca padha adus. Sunan Kalijaga bali maneh marang papan mau. Ngerti pokale Ki Rangga, Sunan Kalijaga ketrucut ngendikan, “Ki Rangga isih eling karo welingku? Apa wae kedadean ing kene kabarna marang aku ora malah langen kaya bulus”.

Sanalika Ki Rangga lan kanca-kancane padha dadi bulus. Sunan Kalijaga ora sida wudu amarga banyune wis reged kena sisane Ki Rangga lan kanca-kancane. Mula papan mau diarani Sendhang Sani saka kedadean Sunan Kalijaga kang murungake niate wudu amarga disisani utawa didhisiki Ki Rangga. Papane kurang luwih telung kilometer sisih lor Kutha Pathi.

Tugas Kelompok
1.   Apa welinge Sunan Kalijaga?
Wangsulan:
apa wae kadadeyan ing kene kabarna marang aku

2.   Kena apa sendhang ing crita iku diarani Sendhang Sani?
Wangsulan:
sakla kadadeyan Sunan Kalijaga kang murungake niate wudhu amara disisani utawa didhisiki Ki Rangga

3.   Ana ngendi papane Sendhang Sani?
Wangsulan:
kurang luwih 3 km sisih lor Kutha Pati 

4.    Sapa paraga kang diceritakake ana wacan ing ndhuwur?
Wangsulan:
Sunan Kalijaga lan Ki Rangga

5.   Wayah apa crita iku kedadean?
Wangsulan:
wayah sembahyang Luhur

 
       B. Micara : Gawe Tanggepan
1.   Pangertosan Tanggepan
Tanggapan iku ngetokake, ngucapake uneg-uneg marang wacan utawa kedadean. Uneg-uneg iku bisa awujud kritikan, pasetujon, dhukungan larangan, ajakan, kritik, saran lan sapanunggalane.

2.   Tuladhane Kedadean lan Tanggepane
                                                   Tradhisi Saparan Yakowiyu
Tradhisi Sapar ing Tlatah Jawa Tengah saiki terus dopepetri lan dilestarekake. Pancen yen digagas tradhisi Saparan iku mung sejatine didhawuhake dening para winasis wektu semana. Laras karo majune jaman, tradhisi sing wis mlaku turun temurun lan atusan taun iki kanggone Pemerintah dadi aset dhaerah. 

Ora nggumunkae yen Tradhisi Saparan Yakowiyu iki dadi paket wisata. Apa ta Tradhisi Saparan Yakowiyu iku?
Miturut kabar kang turun temurun tradhisi iki ana gandheng cenenge karo Kyai Ageng Gribig saka Mekkah. 

Kang ngasta apem mung telung iji, apem iku didum marang putra wayah kanthi ngendika “Apem Yakowiyu”. Ya wiwit kuwi angger ngepasi tengah-tengahe wula Sapar tiba dina Jemuwah, diwiwti sedhekah gawe apem. Sawise didongani apem iki disebar rebutan ewonan warga masarakat.

Tugas Kelompok
Wenehana tanggapan marang ukara kang kapethik saka wacan ing dhuwur!
1.   Ora nggumunkae yen Tradhisi Saparan Yakowiyu iki dadi paket wisata.
Wangsulan:
Kabijakan guru

2.   Miturut kabar kang turun temurun tradhisi iki ana gandheng cenenge karo Kyai Ageng Gribig saka Mekkah.
Wangsulan:
Kabijakan guru

3.   Tradhisi Sapar ing Tlatah Jawa Tengah saiki terus dopepetri lan dilestarekake.
Wangsulan:
Kabijakan guru

4.   Sawise didongani apem iki disebar rebutan ewonan warga masarakat.
Wangsulan:
Kabijakan guru

        C. Maca : Maca Indah Geguritan
1.   Maca Geguritan lan Mangerteni Isine
Geguritan iku wujude kaya puisi ing basa Indonesia, nanging migunakake tetembungan basa Jawa. Geguritan iku minangka asil cipta rasa panulise kang nuwuhake kaendahan. Maca geguritan iku satemene duweni tujuan supaya wong kang krungu, ngrungokake kanthi ati kang wening supaya bisa mangerteni maknane geguritan kasebut. 

Mula sapa wae kang arep maca geguritan wis samesthine maknani geguritan luwih dhisik. Amarga maca geguritan tanpa mangerteni isine, anggone maca bakal sasar susur ora karuan.

Bab cak-cakane maca geguritan kang paling becik iku kanthi solah bawa/patrape dhewe-dhewe, ora niru utawa nyonto solah bawa lan patrape wong liya. Awit menawa maca kanthi tiru-tiru wong liya bisa ngilangi konsentrasi.

2.   Bab-Bab kang Kudu Digatekake Nalika Maca Geguritan
      Cak-cakan utawa praktik maca geguritan sakora-orane nyakep patang prakara, yaiku:

a.   Olah Swara (Olah Vokal)
Olah swara iki sesambungan karo kedaling lesan, tata pangaturing napas, lan pamedhoting ukara. Swara kang digunakake prayoga menawa swara padharan, dudu swara saka dhadha amarga yen swara dhadha kurang manteb lan napase kurang kuwat.

b.   Penampilan
Maca geguritan iku kudu nggatekake solah bawa, ekspresi, lan jiwane geguritan, umpamane isine geguritan iku sedhih, pasuryane ya kudu katon nelangsa supaya sing mirengake melu sedhih. Semono uga yen isine bab semangat juang kang greget ya ekspresi pasuryane kudu katon tegas, mandhes, lan makantar-kantar.

c.   Sambung (Komunikatif)
Manawa maca geguritan iku antarane kang maca lan kang ngrungokake kudu nyawiji, tegese maca tanpa ana kang ngrungokake ora guna. Semono uga kang ngrungokake yen ora ana kang maca ya ora bakal kaleksanan.

d.   Sarana
Sarana yaiku apa wae kang ndhukung supaya anggone maca geguritan tambah “nges”. Sarana bisa awujud mik (pengeras suara), panggung, gendhing, lan sapanunggale.

3.   Tanda-Tanda Carane Maca Geguritan
Kanggo luwih nggampangake anggone mahami lan ngrasakake isine geguritan, yaiku kanthi cara menehi tanda mandheg:
a.   tandha / kanggo gantine tanda koma, karepe mandheg sedhela,
b.   tanda // kanggo gantine tandha titik, karepe mandheg,
c.   tanda = karepe larik siji lan sijine isih ana sesambungane utawa ora mandheg.
Tuladha ing ngisor iki setitekna
Ibu
Ibu/
Saka lemah pangumbaran kene//
anakmu kirim layang=
nyuwun donga pangestu//
Bakal methik kembang=
sesumping sotya/
bakal lungguh dhampar kencana/
linambaran babut sutra//

Ibu/
kanthi dilancang seta iki/
anakmu angrantu rawuhmu//
ngasta sasuwek pangapura/
pinangka nambal kaluputan=
anakmu/ kang wus kesupen=
sega thiwul sambel korek ndesa=
dang-dangane ibu sawengi ceput/
datan sare kanggo aku=
biyen kae//

Tugas Kelompok
A. Wacanen geguritan ing ngisor iki, banjur wenehana tandha mandheg lan critakna isine kanthi ringkes!
Segara
Karya. N.N
Jembar gilar-gilar tanpa wates
Jero ngalo-alo tanpa ingukur
kuwi mono segara

segara iku ora mung sela-selaning negara
segara iku amba jembar kanggo madhahi samubarang banyu
banyu bening, banyu buthek, banyu kali

Banyu peceren, banyu kalen lan banyu udan
Godhong, plastik, kayu lan larahan liyane
Segara iku awatak sabar drana

segara iku nampa maneka warna
Tanpa pilih-pilih kabeh padha
wiwit uwuh reged apa dene sato kewan mina

kabeh tinampa dipapanake dhewe-dhewe
uwuh bakal minggir, mina bakal nengah
Dadia segara ing samubarang pengalaman

tansaya akeh pengalaman kang tinampa
bakal bisa gawe jalma manungsa diwasa
milah-milih pengalaman kang utama
sing ala kudu dipinggirna

B.  Wangsulan pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi pratitis adhedhasar geguritan ing dhuwur!
1.   Wiwit uwuh reged apadene sato kewan mina.
      Apa tegese kewan mina?
Wangsulan:     
iwak

2.   Kepiye supaya dadi manungsa diwasa?
Wangsulan:     
dadia segara ing samubarang pangalaman, tansaya akeh pangalaman kang tinampa bakal bisa gawe jalma manungsa diwasa

3.   Uwuh bakal minggir, mina bakal nengah. Apa tegese tembung uwuh?
Wangsulan:     
sampah utawa rereget

4.   Geguritan ing dhuwur nyritakake bab apa?
Wangsulan:     
segara            

5.   Banyu apa wae kang cinampur ing segara?
Wangsulan:     
banyu bening, banyu buthek, banyu kali, banyu peceren, banyu kalen lan banyu udan






























Tugas Pribadhi
Wacanen tulisan Jawa iki kanthi bener lan banter!
wdukGjhmu=ku/
?wdukGjhmu=ku/anai=kbup[tnWngiri,
wuju[fkedu=amBpir=pir=[akT/,
wdukHikufia_[gozizuaiwk\
ai=spi=gi/[rsisihku[lonFif[fkK[kpriwist,
bvu[nfislu/[kk=[goswhpe/tniyn\,

A. Wacan ing dhuwur tulisen nganggo aksara latin!
Wangsulan  :
Wadhuk Gajah Mungkur
Wadhuk Gajah Mungkur ana ing kabupaten Wanagiri, wujude kedhung amba pirang-pirang hektar. Wadhuk iki dienggo ngingu iwak. Ing sapinggire sisih Kulon didadekake pariwisata. Banyune disalurake kanggo sawah pertaniyan.

B. Jodhokna tulisan Jawa karo latine!
1.
pelbuhan\
a.  Kirab budaya
2.
tmnPinT/
b.  Pelabuhan
3.
pr=ti]tis\
c.  Taman jurug
4.
tmnJ|ru g\
d.  Kraton Sala
5.
k][tonSl
e.  Sekaten
6.
sek[tn\
f.  Pasar malem
7.
kuqkuq
g.  Taman pintar
8.
[ao[tl\
h.  Kutha-kutha
9.
ps/mXm\
i.  Parang tritis
10.
kirbB|fy
j.  Hotel

Wangsulan :
1-b, 2-g, 3- i, 4- c, 5- d, 6-e, 7- h, 8- j, 9- f, 10- a


       D.  Nulis : Nulis Laporan Sederhana
Laporan iku cathetan akeh ngenani apa wae sing diamati utawa diteliti. Sing diteliti iku bisa awujud kedadean, barang, utawa panggonan. Laporan mujudake bukti menawa wis nindakake pengamatan lan bisa didadekake dhata sing otentik. Wujude laporan iku ora ana sing baku.

Tugas Pribadhi
Gawea laporan pengamatan kahanan ing perpustakaan ing sekolahmu! Kanthi cengkrongan ing ngisor iki!
Laporan Pengamatan
Perpustakaan SD              :   _____________________________________________________
Jenis Kegiatan                   :   _____________________________________________________  
Dina, tanggal                    :   _____________________________________________________  
Petugas perpustakaan      :   _____________________________________________________
Kahanan perpustakaan
a.  Ambane ruangan        :   _____________________________________________________
b.  Karesikan                     :   _____________________________________________________  
c.  Panatane ruang           :   _____________________________________________________  
d.  Panatane buku            :   _____________________________________________________  
e.  Kahanan pengunjung :   _____________________________________________________
Saran                                 :   ______________________________________________________                                                                 

               

Share :

Facebook Twitter Google+
0 Komentar untuk "Bahasa Jawa SD Kelas 5/2 (Pelajaran 1)"

Back To Top